Urtica de Vijfsprong is een therapeutische woon- en werkgemeenschap voor mensen met ondersteuningsbehoefte in Vorden, Nederland. De bewoners zijn mensen met een verstandelijke of psychische beperking, die ondersteuning krijgen door te leven en te werken op de boerderij.
Centraal staat de 70 hectare grote biodynamische boerderij, met ongeveer 70 melkkoeien en jongvee. De melk wordt direct op de boerderij verwerkt. Daarnaast is er een tuinderij, een bos en een eigen biologische winkel waar producten van de boerderij, zoals groenten, kaas en vlees, en aangekochte producten worden verkocht. Het huishouden, inclusief de keuken, is ook een werkgebied. De organisatie biedt verschillende mogelijkheden om te wonen en te werken, zoals het Hofhuis, een oude boerderij waar negen mensen met individuele begeleiding wonen.
Inclutrain op Urtica de Vijfsprong
Urtica is al jarenlang projectpartner van Inclutrain. Sinds de start van het Inclutrain-project in 2017 heeft de organisatie hierin een leidende rol. Medewerkers en cliënten zijn direct betrokken bij de inhoudelijke uitwerking van het project en bij de uitvoering van trainingen.
Activiteiten 2023 – 2026
In het kader van het project Inclutrain extends (2023-2026) hebben vertegenwoordigers van Urtica de Vijfsprong deelgenomen aan zes trainingsactiviteiten in Oostenrijk, Duitsland, Noorwegen, Italië en Nederland. In totaal hebben 20 personen van de organisatie een of meerdere keren deelgenomen aan trainingsactiviteiten. Het gaat hierbij om zowel mensen met als zonder ondersteuningsbehoefte.
Verder waren medewerkers van de organisatie betrokken bij zes voorbereidende bijeenkomsten. Twee medewerksters hebben de opleiding tot trainer gevolgd. Zij namen deel aan de maandelijkse trainersbijeenkomsten en aan digitale uitwisselingsbijeenkomsten voor medewerkers.
Aan het einde van het project kijken Marianne en Helga, de twee projectverantwoordelijken bij Urtica, terug en evalueren ze: Hoe hebben de methoden een vaste plek gekregen? En hoe zijn de samenwerking en de organisatiestructuren daardoor veranderd?
Portfolio’s
Het Inclutrain-portfolio, waarin de kwaliteiten van een persoon aan de hand van concrete voorbeelden worden weergegeven, maakt deel uit van het documentatiesysteem bij Urtica en is daarmee structureel verankerd in de organisatie. Er zijn Inclutrain-portfolio’s van alle cliënten en van enkele medewerkers. De portfolio’s worden gebruikt als inspiratie om, ook in moeilijke situaties, benaderingen voor een succesvolle samenwerking te ontwikkelen. De portfolio’s worden steeds opnieuw geraadpleegd, herzien en verder ontwikkeld. In de toekomst moeten werkdoelen worden geformuleerd op basis van de handelingsimpuls.
Participatie van cliënten
Marianne vertelt hoe zij de cliënten actief bij de vormgeving van de trainingsactiviteiten heeft betrokken. Door de implementatie van de methoden hebben cliënten een actieve rol gekregen in de organisatie. Ze zijn niet alleen ontvangers van hulp, maar worden actieve spelers die hun eigen leerprocessen mede vormgeven. Dit verhoogt het zelfbewustzijn van de cliënten en bevordert hun zelfstandigheid, wat leidt tot een sterkere inclusie. Dit is een belangrijke paradigmaverschuiving.
Persoonlijke ontwikkeling van medewerkers
Medewerkers die met de Inclutrain-methoden werken, slagen er nu steeds vaker in om gedrag dat doorgaans als storend wordt beschouwd, vanuit een positief perspectief te bekijken. De methode helpt de medewerkers om ook in pedagogisch uitdagende situaties kwaliteiten te herkennen en daarop voortbouwend interventies in te zetten.
„Ik heb gemerkt dat ik door de methode persoonlijk ben gegroeid. Dat viel me bijvoorbeeld op toen ik een training gaf aan een groep uit Noorwegen. Een cliënte wilde niet meedoen. Haar begeleiders hebben zich meerdere keren bij mij verontschuldigd voor haar gedrag. Maar ik heb haar negatieve oordeel omgezet in een positieve reactie. Ik heb haar gevraagd: in welke situatie is het goed en belangrijk om ’nee‘ te zeggen? We hebben daar een interessant gesprek over gevoerd en vanuit onze eigen ervaringen nagedacht over nee zeggen en het belang daarvan. Het was een zeer stimulerend gesprek en uiteindelijk zei ik tegen de begeleiders: ‚Ziet u, nee zeggen is een kwaliteit. Dat kunt u nog van Mary leren.‘ Ik was toen blij, omdat ik erin geslaagd was om niet in het negatieve oordeel te blijven hangen, maar de kwaliteit te erkennen.“
De methode helpt om uit het negatieve perspectief te stappen en nieuwe benaderingen voor samenwerking te vinden. Medewerkers die meerdere keren aan trainingsactiviteiten hebben deelgenomen, beschrijven dat ze door het intensieve werken met de methoden een persoonlijke ontwikkeling hebben doorgemaakt.
Overdracht van de methode binnen de instelling
Medewerkers die de opleiding tot trainer hebben gevolgd, bieden open trainingen aan voor collega’s. Tijdens de trainingen wordt bijvoorbeeld aan portfolio’s gewerkt aan de hand van praktische opdrachten. Bovendien brengen medewerkers met Inclutrain-ervaring hun methodische kennis in tijdens medewerkersvergaderingen wanneer een situatie als uitdagend of overweldigend wordt beschreven.
„Er zijn cliënten met wie het erg moeilijk is om te werken – ze willen bijvoorbeeld ’s ochtends niet opstaan of worden snel agressief en boos. Collega’s komen dan vaak naar me toe en vragen hoe ik deze mensen tot iets kan motiveren. Ik maak van deze gelegenheden gebruik om iets te vertellen over de handelingsimpuls en de Inclutrain-methoden. Ik denk dat dit mijn collega’s helpt om ook dan nog te kunnen handelen als ze een situatie als uitzichtloos beschouwen.“
Gezien en erkend worden als waardevol
Een cliënt uit Urtica vertelt: „Eerst wilde ik niet meedoen. Ik wilde niet weer een of andere diagnose horen. Maar toen heb ik mezelf toch overwonnen om het te proberen. We sneden tomaten en Marianne en Charlotte imiteerden mij. Ze ontdekten mijn handelingsimpuls en een bijpassend beroepsbeeld. En het was mooi. Het was mooi omdat ze iets echt positiefs in mij zagen. Niet altijd die ziektebeelden en diagnoses, maar gewoon de manier waarop ik iets doe en dat het goed is zoals ik het doe.“
Uit de evaluatie blijkt dat cliënten zich gezien en erkend voelen wanneer de Inclutrain-methoden worden toegepast in de samenwerking. De focus ligt niet op tekortkomingen, fouten en diagnoses, maar op kwaliteiten en vaardigheden. Dat sterkt mensen en motiveert hen om nieuwe stappen te zetten op het gebied van leren en ontwikkeling.
Uitdagingen bij de implementatie van de methoden
Het blijkt dat het niet gelukt is om alle medewerkers te interesseren voor de Inclutrain-methoden. In de woonomgeving blijkt de invoering van de methoden moeilijker te zijn dan in de werkomgeving. Dit remt de algehele implementatie van de methode in de organisatie.
Omdat de methode zeer praktijkgericht is, vinden de interne Inclutrain-trainers het vaak moeilijk om mensen met een kritische houding de methoden mondeling uit te leggen en hen bij het project te betrekken. Discussies over de methode blijken weinig effectief te zijn. Het uitgangspunt van ervarend leren is doen, wat niet mogelijk is tijdens discussies. Het zou daarentegen zinvol zijn om de collega’s te motiveren om de methoden zelf uit te proberen – hen als het ware uit te nodigen voor een experiment waarbij de (onderzoeks)vragen kunnen worden onderzocht. Pas door eigen ervaring wordt de methode levendig en tastbaar.
Conclusie
De introductie van de Inclutrain-methoden in de instelling Urtica de Vijfsprong heeft een positief effect op de samenwerking. Met name de ontwikkeling van portfolio’s en de actieve betrokkenheid van cliënten bij de implementatie van de methoden zijn veelbelovende stappen in de richting van een meer inclusieve en waarderende werkwijze. De volledige integratie van de methode blijft echter een uitdaging.
