De handelingsimpuls kan niet alleen met woorden worden uitgedrukt , maar ook met tekeningen of muziek. Dit opent een nieuwe, non-verbale manier om met elkaar over de handelingsimpuls te communiceren.
Om de handelingsimpuls muzikaal weer te geven, heb je natuurlijk muziekinstrumenten nodig. Het meest geschikt zijn instrumenten waarop je eenvoudig muziek kunt maken zonder jarenlange oefening, bijvoorbeeld een lier of percussie-instrumenten zoals een xylofoon, trommel en tamboerijn. Nu kan één persoon beginnen met spelen en een ander persoon kan meedoen. Er ontstaat een ruimte voor vrije improvisatie, waar ook andere deelnemers kunnen instappen. Belangrijk daarbij is het waarnemen van en je inleven in de muziek. Alleen zo kun je de handelingsimpuls van de andere personen opsporen en daarop afstemmen. Hieronder volgt een voorbeeld van hoe de muziek-oefening kan verlopen.
De muziek oefening
We zitten met een groep van negen personen aan een tafel waarop verschillende muziekinstrumenten staan. Om de beurt kiest iedereen een instrument en speelt daarop. Ook ik neem een instrument en laat zien wat je er allemaal mee kunt doen. De anderen kijken hoe ik speel en proberen vervolgens mijn handelingsimpuls in de vorm van twee werkwoorden te benoemen. Daarna speel ik nog een keer en probeert een andere deelnemer op mijn manier mee te doen, dat wil zeggen mijn handelingsimpuls te versterken.
We herhalen de oefening met alle deelnemers. Het overnemen van de handelingsimpulsen van de anderen neemt daarbij heel individuele vormen aan. Vivian kiest een trommel om muziek te maken. Hij begint te spelen door heel regelmatig op de trommel te slaan. De ene slag volgt op de andere en aan het einde geeft hij een luide slotklap. We benoemen zijn handelingsimpuls als ‚tellend ritmiseren’, met het beroepsbeeld van muzikant of dirigent.
In de volgende stap pakt Franziska ook een instrument en sluit zich aan bij de impuls van Vivian door mee te doen aan het ‚tellend ritmiseren‘. Daarna meldt Miriam zich, die op een andere manier het ‚tellend ritmiseren‘ van Vivian overneemt. Ze speelt een rustige melodie op het gegeven ritme.
Vivian blijft tot het einde toe onveranderd in zijn manier van het ‚tellend ritmiseren‘ en sluit af met een luide slotklap.
Aansluitend reflecteer ik: „Het was spannend om te zien dat de handelingsimpuls zichtbaar wordt in de manier van musiceren – net zoals dat ook in andere handelingen naar voren komt. Het is nuttig om voor te doen hoe je op de instrumenten kunt spelen. Zo wordt de schroom om vrij te musiceren doorbroken.“
Nieuwe vormen van expressie en communicatie
Bij het musiceren wordt een andere vorm van expressie en communicatie mogelijk. Bij het aansluiten ontmoet het muzikale het muzikale. Zo ontmoet bijvoorbeeld een bepaald ritme een bepaalde melodie – zonder dat daar vooraf overleg voor nodig is. Verbale communicatie wordt op zulke momenten overbodig. Spreken staat de communicerende personen niet in de weg. In plaats daarvan leeft degene die aansluit zich in en vraagt zich af: „Wat heeft het gegeven nodig? Hoe kan ik hieraan bijdragen? Hoe kan ik me afstemmen? Wat is er zo bijzonder aan wat de speler doet?”
Als degene die aansluit dit waarnemingsvermogen gebruikt en er iets van zichzelf aan toevoegt, raken twee handelingsimpulsen elkaar en verbinden ze zich.
Wanneer meerdere mensen met dit inlevingsvermogen samen muziek maken, ontstaat er een orkest, een symfonie van bij elkaar aansluitende individualiteiten. Wanneer een andere individualiteit het uitgangspunt van de muziek is, klinkt er een andere symfonie.
