Een voorbeeld van hoe onbegrepen of storend gedrag van een persoon met ondersteuningsbehoefte in een teamvergadering wordt besproken:
Ontdekkende teamvergadering: het onbegrepen gedrag wordt onderzocht
Peter: Ik wil het over Karl hebben. Vorige week was er een hopeloze situatie. Het moet echt anders.
Teamleider: Ja, ik heb het in het verslag gelezen. Karl had weer eens een van zijn buien. Je hebt je dapper gehouden.
Peter: Nou, voor mij was het verschrikkelijk. Gelukkig kwam er snel hulp, maar ik voelde me machteloos. Het is alsof hij het expres doet. Hij negeert me. En dat constante weglopen. Door zijn autisme weet hij precies wanneer het etenstijd is, en toch loopt hij weg. Ik weet niet of hij hier nog wel op zijn plek is. Moet hij niet naar een gesloten afdeling? Moeten we geen expert inschakelen?
Teamleider: Voordat we rigoureuze maatregelen nemen, kunnen we misschien eerst kijken of we een beter begrip kunnen krijgen van Karls gedrag. Wie heeft er een gelukte onverwachte handeling (GOH) met Karl meegemaakt?
Jochen: Ik! Ik vond Karl aan de rand van het instituutsterrein. Hij kijkt uit over de polders. Ik was blij hem gevonden te hebben. Het was toen mijn taak om Karl zover te krijgen dat hij met mij mee naar het woonhuis kwam. Karl kan mij of anderen in zo’n situatie volledig negeren. Ik had ook nog meer te doen. Het zoeken naar Karl had al veel tijd gekost. Normaal roep ik: „Hé Karl, kom!“ Maar deze keer ging ik naast Karl staan. Ik keek ook uit over de polders. Toen zei ik intuïtief wat ik zag: „Het lijkt alsof de molens langzamer draaien dan gisteren.“ Zonder verder uitstel gingen we samen naar huis.
Teamleider: Met het inlevend waarnemen hebben we Karls handelingsimpuls al beschreven als ‚mediterend inkeren‘ en nu, reflecterend, als ‚concentrerend formuleren‘. Dat heeft iets van willen blijven staan, tot de essentie willen komen en dan die essentie willen uitdrukken. In de omgang met Karl kunnen we onderzoeken of we met dit formuleren, dit uitdrukken, ons inlevend op Karls handelingsimpuls kunnen afstemmen. Wie heeft een situatie waarin hij niet verder wist en waarin we kunnen proberen ons de ontwikkeling van de situatie voor te stellen door mee te doen met Karls handelingsimpuls?
Anja: Ik zie iets voor me: Karl komt vaak naar het huis van onze woongroep. Hij laat zijn blik even ronddwalen. De mensen die daar wonen, vinden dat bedreigend. Ik ben geneigd Karl weg te sturen. Nu zie ik dat ik hem kan helpen door te benoemen wat hij ziet en wat wij doen. Zelfs als ik tegenover Karl zit, kan ik me innerlijk naast hem plaatsen en zeggen wat ik zie.
Teamleider: Oké, prima! Ik stel voor dat we bij de volgende bijeenkomst ons nog een andere situatie op precies dezelfde manier proberen voor te stellen. Laten we vooral de geslaagde handelingen in de dagrapporten opschrijven, zodat we elkaar kunnen inspireren.
Maar al te vaak verloopt zo’n bespreking heel anders:
Traditionele teamvergadering: het probleem wordt aangepakt
Peter: Ik wil het over Karl hebben. Vorige week was er een hopeloze situatie. Het moet echt anders.
Teamleider: Ja, ik heb het in je rapport gelezen. Karl had weer eens een van zijn buien. Je hebt je dapper gehouden.
Peter: Nou, voor mij was het verschrikkelijk. Gelukkig kwam er snel hulp, maar ik voelde me machteloos. Het is alsof hij het expres doet. Hij negeert me. En dat constante weglopen. Door zijn autisme weet hij precies wanneer het etenstijd is, maar toch loopt hij weg. Ik weet niet of hij hier nog wel op zijn plek is. Moet hij niet naar een gesloten afdeling? Moeten we geen expert inschakelen?
Teamleider: Ja, als dit zo doorgaat, zal Karl moeten worden overgeplaatst. We kunnen hem hier niet houden. Maar de gesloten afdeling zit nu vol, laten we kijken of we voorlopig zelf een oplossing kunnen vinden. Ik denk dat Karl als autist moeite heeft met het verwerken van informatie. Ik geloof gewoon niet dat Karl de etenstijden begrijpt.
Teamlid: Ja, we moeten ons allemaal hetzelfde gedragen tegenover Karl. Anders zal Karl het nooit begrijpen.
Ander teamlid: In de werkplaats waar Karl werkt, hangt een pictogrambord. Ik wil het pictogram ophangen, zodat het voor hem duidelijk is dat er om 12.15 uur eten is. We moeten Karl belonen als hij op tijd is. Als hij te laat komt of als we hem moeten zoeken, krijgt hij geen toetje.
Teamleider: Is iedereen het hiermee eens? Oké, dan gaan we het allemaal zo doen en volgende week evalueren.
De verschillen tussen een ontdekkende en een traditionele stijl van samenwerken staan hier op een rijtje.
Ontdekkende teamvergadering | Traditionele teamvergadering |
Het onbegrepen wordt onderzocht en men leeft zich in | Aan het onbegrepene wordt voorbij gegaan. |
Gericht op een geslaagde actie | Gericht op het probleem |
Er wordt gekeken naar handelingen | Emoties staan op de voorgrond |
Het bekende wordt onderzocht | Het bekende wordt als vaststaand beschouwd |
De cliënt wordt volledig geaccepteerd | De cliënt wordt niet geaccepteerd. Als het moet, wordt hij overgeplaatst |
Expertise wordt gezocht in het team | Expertise moet van buitenaf komen |
Elk lid van het team vindt zijn eigen interventie, afhankelijk van de situatie | Alle teamleden moeten op dezelfde manier (re)ageren |
Om een cliënt te helpen zich verder te ontwikkelen, wordt het principe van inlevend afstemmen op zijn handelingsimpuls toegepast | Om de cliënt tot het gewenste gedrag te brengen wordt het principe van straf en beloning toegepast |
Verwacht wordt dat door het stimuleren van de verborgen kwaliteiten het storende gedrag of de storende uitingen zullen verdwijnen | Het storende gedrag mag niet voorkomen en moet worden gestopt |
Individuele handelingen worden besproken om anderen te inspireren | Er wordt democratisch beslist over een algemene richtlijn voor elke handeling |
Het ontwikkelingsproces wordt gevolgd | De afspraken worden gecontroleerd |
