Als je ‚leidinggeven vanuit visie‘ hoort, denk je misschien dat je een abstracte visie moet bedenken, een theoretisch construct dat je vervolgens als leidraad voor je handelen gebruikt. Het ligt echter anders. ‚Leiden vanuit visie‘ betekent nadenken over hoe het er concreet uitziet als je tevreden bent met iets. Bijvoorbeeld: ik ben tevreden als de kippen voor de pauze zijn verzorgd. Dat is een concreet beeld dat je hebt van een bestaande situatie. Het uitgangspunt van de visie is dus het concrete, een extern punt dat niet direct betrekking heeft op de betrokken personen, een noodzakelijke taak. Als je een visie hebt, kun je die met anderen delen en hen daarin meenemen. De anderen worden dan uitgenodigd om op hun eigen manier mee te doen en hun bijdrage aan de visie te leveren.
Het concrete
In onze tuinwerkplaats hielden we de besprekingen altijd in de groepsruimte. Samen met de groep heb ik geprobeerd te bedenken welke werkzaamheden er in de tuin moesten worden uitgevoerd. We schreven de taken vervolgens op het bord. Het was echter vaak moeilijk om de groep actief bij deze bespreking te betrekken. Meestal was ik de enige die aangaf wat er moest gebeuren. Het was erg sturend en ik kon niet echt een actieve deelname van de anderen bereiken. Ze deden gewoon braaf wat ik zei. Maar ik vind het belangrijk om hen naar meer zelfstandigheid te begeleiden.
In het kader van het Inclutrain-project heb ik toen iets nieuws geprobeerd. We hebben de bespreking niet in de groepsruimte gehouden, maar direct in de kas. Zo kon iedereen tijdens de bespreking een beeld krijgen van wat de tuin op dat moment nodig had. Dus of de tomaten water nodig hadden of dat het onkruid gewied moest worden. Mijn groep kon veel beter meedoen en participeren. Ik had een schrijfbord meegenomen, zodat we de taken konden noteren. De communicatie verliep niet alleen via woorden, maar ook non-verbaal, bijvoorbeeld wanneer Christian naar iets wees zonder het met woorden te benoemen.
Daarna hebben we gekeken waar we de radijsjes zouden zaaien. Ik heb een visie gecreëerd door na te denken over hoe groot de radijsjes bij de oogst zouden zijn. Het was toen voor iedereen duidelijk hoeveel afstand we moesten aanhouden bij het zaaien, zodat de radijsjes goed konden groeien. Iedereen zaaide vervolgens op zijn eigen manier, maar met een duidelijk begrip van waarom je de zaden niet zomaar in de grond stopt.
Het was nuttig om direct in de situatie te stappen om vanuit visie te kunnen leiden.
Tijdens het begeleiden viel me ook op dat vragen stellen niet altijd nuttig is. Soms remt het de flow eerder af dan dat het een stimulerend effect heeft. Mensen voelen zich dan alsof ze worden ondervraagd, durven niet te antwoorden of raken overweldigd. Vaak stelt men ook retorische vragen. Als ik bijvoorbeeld vraag: „Kom je mee naar de schuur?“, dan is dat eigenlijk geen vraag, maar een verzoek.
Meedoen en demonstreren
Leiden vanuit visie betekent ook zelf instappen en demonstreren. Dit nodigt de ander uit om mee te doen, mee te bewegen. Daarbij vindt communicatie plaats op een non-verbaal niveau.
Ik heb Christian gevraagd om de bijvoet te plukken. Maar hij ging niet aan de slag, maar bleef gewoon naast me staan. Ik heb toen intuïtief besloten om met hem naar de tuintafel te gaan en samen met hem te beginnen met plukken. Dat is gelukt. Christian ging meteen aan de slag en ging door met het werk, ook toen ik me aan een andere taak wijdde.
